3. edycja Festiwalu Sztetl Falenica 2025 | 5 września – 5 października

Trzecia edycja Festiwalu Sztetl Falenica to zaproszenie do wspólnego odkrywania i upamiętniania żydowskiej historii Falenicy oraz całej linii otwockiej. Podobnie jak w poprzednich latach, w programie nie zabraknie wydarzeń, które przywracają głos dawnym mieszkańcom tych okolic.

Już dziś zachęcamy do rezerwacji czasu, jeśli lubicie: melodie przedwojennej Warszawy, muzykę kojarzoną z tajemniczym Orientem, żydowski humor, rowerowe wycieczki historyczne oraz smaki żydowskiego stołu!

Tegoroczny Festiwal otworzy w piątek, 5 września, koncert „Z tamtych lat… swing przedwojennej Warszawy” w wykonaniu Ewy Makomaskiej z zespołem. Na scenie Wawerskiego Centrum Kultury zabrzmią rytmy przenoszące w atmosferę międzywojennej stolicy.

W sobotę, 6 września, w Kulturotece Falenica odbędzie się spotkanie wokół książki „Sefer Falenic” – księgi pamięci falenickich Żydów, zawierającej wspomnienia przetłumaczone z jidysz i hebrajskiego na język polski. O procesie przekładu opowiedzą Jola Pełka i Lidia Dańko.

Niedzielę, 7 września, rozpocznie wycieczka rowerowa śladami historii Falenicy z przewodniczką Lidią Dańko (start: Kulturoteka Falenica). Po południu, przy stacji kolejowej, odbędzie się Ceremonia Pamięci pod Pomnikiem Zagłady Żydów falenickich (godz. 14:00). Wieczorem w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Warszawie-Falenicy (ul. Przewodowa) zabrzmi koncert pt. „Cuzamen znaczy Wspólnie” w wykonaniu Niny Kodorskiej i zespołu Oliwiera Andruszczenko.

W kolejną niedzielę, 14 września, w Wawerskim Centrum Kultury – Filia Międzylesie, odbędzie się widowiskowy spektakl muzyczny „Perska miłość, czyli cud purimowy” w wykonaniu zespołu Ewy Warty-Śmietany. Spektakl nawiązuje do wydarzeń opisanych w Księdze Estery i związanych ze świętem Purim.

20 września w Restauracji Letnisko zapraszamy na Wieczór świąteczny z kabaretem żydowskim Cymes i prowadzeniem Etel Szyc. W programie znajdą się muzyka, humor i wspólne, radosne świętowanie.

Finał tegorocznego festiwalu odbędzie się 5 października w Wawerskim Centrum Kultury – Filia Międzylesie koncertem „Sephardic Music by MILO Ensemble & Kayah”. Gorąco zapraszamy na spotkanie z muzyką sefardyjską w nowoczesnym i poruszającym wydaniu.

Szczegółowy program wydarzeń dostępny na stronie www.sztetlfalenica.pl oraz na naszym profilu Facebook: https://www.facebook.com/sztetl.falenica/.

Sztetl Falenica to festiwal, podczas którego kultura, historia i współczesność spotykają się we wspólnym doświadczeniu pamięci i obecności. Już po raz trzeci Fundacja Ner Tamid – Wieczne Światło, wraz z Urzędem Dzielnicy Wawer i partnerami, zaprasza na cykl wyjątkowych wydarzeń łączących historię, muzykę, literaturę i żywą pamięć o żydowskiej obecności w tej niezwykłej części Warszawy.

Sztetl Falenica 2025 celebruje wielokulturowe dziedzictwo, upamiętnia lokalną historię i buduje mosty między przeszłością a teraźniejszością.

Historia Falenicy nierozerwalnie wiąże się z obecnością polskich Żydów. W okresie międzywojennym, gdy Falenica była jeszcze nadwiślańską wsią w pobliżu Warszawy, w tej okolicy zaczęła osiedlać się społeczność żydowska. Gdy nadeszła II Wojna Światowa niemieccy okupanci wykorzystali ten fakt do stworzenia na tym terenie getta, które utworzono w październiku 1940 r. Przez getto przeszło łącznie ok. 7,5 tys. ludzi. Na miejscu zginęło blisko 2 tys. z nich – podczas likwidacji getta w sierpniu 1942 r. i likwidacji tartacznego obozu pracy w maju 1943 r. Większość zaś została wywieziona do obozu zagłady w Treblince, gdzie również czekała ich śmierć.
Trudno jest uciec od wspomnień tych strasznych czynów. Tym, którzy zginęli jesteśmy winni wspomnienie i wyciąganie nauki, by nigdy więcej na ziemiach polskich nie spotkał nikogo ten los. Naszym zadaniem jest budowanie pomostów kulturalnych i więzi międzyludzkich, które będą filarami przeciwko stereotypom, uprzedzeniom i ksenofobii.
Nasz Festiwal ma charakter niekomercyjny i edukacyjny – udział we wszystkich wydarzeniach jest bezpłatny, a część punktów programu odbywa się w plenerze, dla lepszej dostępności. Niektóre wydarzenia są również realizowane w formule on-line, co daje nam możliwość dotarcia do szerokiej publiczności.

Projekt współfinansowany ze środków Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dzięki dotacji celowej i podmiotowej

3rd Edition of the Shtetl Falenica Festival 2025 | September 5 – October 5

The third edition of the Shtetl Falenica Festival is an invitation to join us in discovering and commemorating the Jewish history of Falenica and the entire Otwock line. As in previous years, the program will feature events that give voice to the former inhabitants of this area.

We encourage you to book your time today if you enjoy: the melodies of pre-war Warsaw, music associated with the mysterious Orient, Jewish humor, historical bicycle tours, and the flavors of the Jewish table!

This year’s festival will open on Friday, September 5, with the concert „From Those Years… Swing of Pre-War Warsaw” performed by Ewa Makomaska and her band. The stage at the Wawerski Cultural Center will feature rhythms transporting you to the atmosphere of the interwar capital.

On Saturday, September 6th, Kulturoteka Falenica will host a meeting celebrating the book „Sefer Falenica” – a memorial book of Falenica Jews, containing memoirs translated from Yiddish and Hebrew into Polish. Jola Pełka and Lidia Dańko will discuss the translation process.

Sunday, September 7th, will begin with a bicycle tour of Falenica’s history, led by Lidia Dańko (starting at Kulturoteka Falenica). In the afternoon, a Remembrance Ceremony will be held at the Holocaust Victims Monument at the train station (2:00 PM). In the evening, a concert entitled „Cuzamen, or Together” by Nina Kodorska and the Oliwier Andruszenko band will be held at the Church of the Sacred Heart of Jesus in Warsaw-Falenica (Przewodowa Street). Next weekend, on September 14th, the Wawer Cultural Center – Międzylesie Branch will host a spectacular musical performance, „Persian Love, or the Miracle of Purim,” performed by Ewa Warta-Śmietana’s ensemble. The performance draws on events described in the Book of Esther and connected with the holiday of Purim.

On September 20th, we invite you to a Christmas Evening with the Jewish cabaret Tzimes, hosted by Etel Szyc, at the Letnisko Restaurant. The program will feature music, humor, and a joyful celebration.

This year’s festival will conclude on October 5th at the Wawer Cultural Center – Międzylesie Branch with a concert called „Sephardic Music by MILO Ensemble & Kayah.” We warmly invite you to experience Sephardic music in a modern and moving way.

A detailed program of events will be available soon at www.sztetlfalenica.pl and on our Facebook page: https://www.facebook.com/sztetl.falenica/.

Shtetl Falenica is a festival where culture, history, and the present come together in a shared experience of memory and presence. For the third time, the Ner Tamid – Eternal Light Foundation, together with the Wawer District Office and partners, invites you to a series of exceptional events combining history, music, literature, and the living memory of the Jewish presence in this extraordinary part of Warsaw.

Shtetl Falenica 2025 celebrates multicultural heritage, commemorates local history, and builds bridges between the past and the present.

ORGANIZATOR:
Fundacja Ner Tamid – Wieczne Światło

WSPÓŁORGANIZATOR:
Urząd Dzielnicy Wawer m. st. Warszawy

O 10.30 spod falenickiej „Kulturoteki” ruszyła rowerowa wycieczka śladami granic falenickiego getta, którą poprowadziła Lidia Dańko.

O 15.00 na skwerze przy pomniku Zagłady Żydów w Falenicy odsłoniliśmy instalację aut. Jacka Wiśnickiego oraz plenerową wystawę fotografii Katarzyny Krajewskiej. Nadpalone elementy, nieistniejących już dziś świdermajerów stały się punktem wyjścia do rozmowy o tożsamości i historii linii otwockiej.

Pół godziny później wspólnie z naczelnym rabinem Polski Michaelem Schudrichem, burmistrzem Wawra Leszkiem Baraniewskim i mieszkańcami okolicznych miejscowości, złożyliśmy kwiaty podczas uroczystości Pamięci dedykowanej ofiarom falenickiego getta.

Po ceremonii w falenickiej „Kulturotece” tysiąc pytań zadać można było rabinowi Michaelowi Schudrichowi, który jak to rabin, zna odpowiedź na każde pytanie.

Nasz festiwal zakończył w WCK Międzylesie koncert Olgi Avigail Mieleszczuk (wokal) i Ereza Mounka (instrumenty perkusyjne), który przeniósł nas dźwiękami i obrazami do tajemniczej Jerozolimy.

Dziękujemy Wam za tak entuzjastyczny udział w wydarzeniach Sztetl Falenica i do zobaczenia za rok!

Przedostatniego dnia drugiej edycji Sztetl Falenica – Festiwalu Kultury Żydowskiej Linii Otwockiej Hanna Kossowska tłumaczyła falenickiej „Kulturotece” zawiłą symbolikę Judaizmu.

Wieczorem w WCK Międzylesie wystawiliśmy kabaret żydowski w wykonaniu artystów Teatru Żydowskiego: Henryka Rajfera, Marka Węglarskiego, Moniki Chrząstowskiej i Teresy Wrońskiej. Pośród tekstów, które rozbawiały przedwojenną publiczność warszawskich klubów, nie zabrakło tak znanego i lubianego skeczu jak „Sęk” autorstwa Konrada Toma.

A o tym co jeszcze przygotowaliśmy dla Was na kolejne festiwalowe dni dowiecie się z naszego programu.

W kościele pod Wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa w Falenicy w piątek 27 września rozbrzmiał koncert „Nasze brzmienia” legendarnego klezmerskiego zespołu Kroke. Krakowski zespół Kroke, którego muzyka ujęła nie tylko samego Stevena Spielberga, ale także Edytę Geppert, Nigella Kennedego czy Petera Gabriela, poniosła nas w odległe miejsca i czasy, gdy wszystko wydawało się nieco prostsze.

A o tym co jeszcze przygotowaliśmy dla Was na kolejne festiwalowe dni dowiecie się z naszego programu.

Drugą część festiwalu Sztetl Falenic rozpoczęliśmy koncertem „Tango mych marzeń i snów” w wykonaniu Anny Dereszowskiej oraz Gang Tango Sebastiana Wypycha, przy udziale tancerzy: Piotra Woźniaka i Anny Iberszer oraz Rafała Maseraka i Anny Głogowskiej. 

Poruszające wszystkie zmysły tanga, przeniosły publiczność zebraną w WCK Międzylesie w czasie nie tylko na ulice starego Buenos Aires, gdzie narodziło się tango, ale także do przedwojennych warszawskich restauracji i kabaretów, w których królowała ta południowo-amerykańska muzyka.

A o tym co jeszcze przygotowaliśmy dla Was na kolejne festiwalowe dni dowiecie się z naszego programu.

W niedzielę z dużym zainteresowaniem spotkał się nasz Żydowski Jarmark! Można było coś kupić, coś sprzedać, skosztować tradycyjnych żydowskich przysmaków, dowiedzieć się od Hanny Kossowskiej i Etel Szyc jak ugotować najprawdziwszy czulent, i posłuchać klezmerskiej muzyki na żywo. Dla najmłodszych specjalnie z Gdańska sprowadziliśmy Teatr Clowna Pinezki.

W falenickiej „Kulturotece”, warsztaty tradycyjnej wycinanki żydowskiej poprowadziła Monika Krajewska.

Nieco starszym odbiorcom Piotr Przeniosło podczas spotkania w Gruzińskiej Restauracji Tiflisi opowiadał o historii przedwojennych koszernych trunków Haberfelda.

Na zakończenie trzeciego dnia 2. Edycji Sztetl Falenica na scenie letniej falenickiej „Kulturoteki” zespół BUM BUM ORKeSTAR porwał nas do tańca klezmersko-bałkańskim koncertem zatytułowanym Szalom Falenic!

A o tym co jeszcze przygotowaliśmy dla Was na kolejne festiwalowe dni dowiecie się z naszego programu.

W sobotę zaprosiliśmy do WCK Międzylesie na otwarcie wystawy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN Z narażeniem życia. Polacy ratujący Żydów podczas Zagłady a nieco później na Hawdalę – pożegnanie Szabatu w restauracji Letnisko w Falenicy. Biesiadzie szabatowej z opowieściami o szabacie, pieśniami, warsztatem kulinarnym i wspólną degustacją tradycyjnych żydowskich dań towarzyszyło spotkanie z Hanną Kossowską, Etel Szyc oraz Zofią, Czesławą i Henrykiem Rajfer.

W niedzielę nie możecie przegapić Żydowskiego Jarmarku! Będzie można coś kupić, coś sprzedać, skosztować tradycyjnych żydowskich przysmaków, posłuchać klezmerskiej muzyki na żywo, a dla najmłodszych specjalnie z Gdańska sprowadziliśmy Teatr Clowna Pinezki.

Dla miłośników kultury i historii gorzelniczej Piotr Przeniosło podczas spotkania w Gruzińskiej Restauracji Tiflisi opowie o historii przedwojennych koszernych trunków Haberfelda.

Na zakończenie trzeciego dnia 2. Edycji Sztetl Falenica zapraszamy na scenę letnią falenickiej „Kulturoteki” na koncert zespołu BUM BUM ORKeSTAR zatytułowany Szalom Falenic!

A o tym co jeszcze przygotowaliśmy dla Was na kolejne festiwalowe dni dowiecie się z naszego programu.

2. edycja

20-22 oraz 26-29 września

W tym roku Sztetl Falenica – Festiwal Kultury Żydowskiej Linii Otwockiej rozpocznie się już 20 września i przez dwa ostatnie weekendy września przenosić Was będzie do świata jej dawnych żydowskich mieszkańców. Już po raz drugi postaramy się uchylić nie tylko rąbka tajemnicy spowijającej świat polskich Żydów, ale także przybliżyć ich tradycje i kulturę oraz zaznajomić z nieodległą przeszłością i teraźniejszością żydowskiej diaspory.

Wierzymy, że muzyka ma magiczną moc zbliżania ludzi i właśnie dlatego w naszym programie obok klezmerskich aranżacji, znajdziecie też bliskowschodnią muzykę sefardyjską, tradycyjną żydowską, a nawet tanga.

W tym roku zapraszamy nie tylko, jak to miało miejsce w roku ubiegłym, na wspólne świętowanie zakończenia szabasu, ale także i na jego powitanie! I od tego zaczniemy nasz Festiwal. Opowieści Etel Szyc i Hanny Kossowskiej o tradycjach szabasowego stołu i koszernej kuchni umili występ piosenkarek Zofii i Czesławy Rajfer oraz aktora Teatru Żydowskiego, a prywatnie brata wokalistek, Henryka Rajfera.

O koszernych trunkach przedwojennej fabryki wódek i likierów Haberfeld opowie Piotr Przeniosło..   

Nie możecie przegapić całodziennego, niedzielnego jarmarku żydowskiego na bazarze w Falenicy. Przyjdźcie posmakować specjałów, którymi zajadała się przedwojenna linia otwocka. Pobuszujcie na straganach z pamiątkami, ceramiką, sztuką i wyrobami wszelkich rzemiosł. W naszym wehikule czasu w świat dawnych mieszkańców Falenicy pomoże nam się przenieść duet klezmerski, teatrzyk marionetkowy oraz koncert na scenie letniej Kulturoteki w Falenicy. 

Mowa o „Szalom Falenic”, koncert na zakończenie jarmarku. Muzycy z zespołu BUM BUM ORKeSTAR nie bez powodu grają z Kayah, czy z uznawanym za jednego z najlepszych kantorów świata Yakovem Lemmerem. Podczas występu usłyszycie ich najlepsze aranżacje czerpiące pełnymi garściami z muzyki bałkańskiej, polskiej i klezmerskiej. Zapewniamy dużą dawkę pozytywnych emocji! Teatr Pinezka z Gdańska specjalnie dla naszych najmłodszych widzów wystawi podczas jarmarku przedstawienie Purim Show Clowna Pinezki.

Jeśli jeszcze jakimś cudem nie znacie krakowskiego zespołu Kroke, którego muzyka ujęła nie tylko samego Stevena Spielberga, ale także Edytę Geppert, Nigella Kennedego czy Petera Gabriela, to koniecznie przyjdźcie do kościoła w Falenicy na koncert tych tytanów klezmerskiej sceny!

Podczas koncertu „Tango mych marzeń i snów” w wykonaniu: Anny Dereszowskiej oraz Gang Tango Sebastiana Wypychanie tylko będzie można posłuchać muzyki, która rozbrzmiewała w klubach od Buenos Aires po Warszawę, ale także podziwiać mistrzowskie pary taneczne: Piotra Woźniaka i Annę Iberszer oraz Rafała Maseraka i Annę Głogowską. Ogniste i melancholijne tanga kompozytorów żydowskich porwą nas swoim urokiem. 

Wszyscy wiedzą, że „Śmiech to zdrowie”i dlatego już teraz polecamy kabaret żydowski w wykonaniu artystów Teatru Żydowskiego: Henryka Rajfera, Marka Węglarskiego, Moniki Chrząstowskiej i Teresy Wrońskiej. Nie zabraknie tak znanego i lubianego skeczu jak „Sęk”. 

W muzyczną podróż „Z Jerozolimy do Falenicy” zabierze nas wokalistka Olga Avigail Mieleszczuk, której na scenie towarzyszyć będzie Erez Munk, wirtuoz orientalnych instrumentów perkusyjnych, takich jak tabla czy darbuka. Całości koncertu dopełnią wizualizacje, które pomogą nam się przenieść, nie tylko w czasie ale i w przestrzeni, pod mury świętego miasta trzech religii.

A to zaledwie część wydarzeń, które przygotowaliśmy dla Was w ramach drugiej edycji Festiwalu Sztetl Falenica. Dla ciekawych opowieści o swojej małej ojczyźnie mamy wycieczkę rowerową. Jeśli lepiej jednak czujecie się z chochlą w ręku niż na siodełku bicykla, to zapraszamy na pokaz kulinarny połączony z degustacją najlepszego pod słońcem czulentu, które poprowadzą Hanna Kossowska i Etel Szyc. W tym roku będziecie mogli też nauczyć się kilku kroków tańców żydowskich, a dla dzieci przewidzieliśmy zajęcia ruchowo-taneczne. Nie zabraknie też spotkania z rabinem, którego warto zapytać o nurtujące nas sprawy, wernisażu wystawy Muzeum Polin „Z narażeniem życia. Polacy ratujący Żydów podczas Zagłady” i  innych wydarzeń, na które już teraz rezerwujcie sobie czas pomiędzy 20 a 29 września!

warsztaty tradycyjnej wycinanki żydowskiej

prowadzenie Monika Krajewska

22.09, godz. 12.00 

WCK Filia Falenica „Kulturoteka”, sala kulinarna

Wycinanka żydowska to bardzo stara tradycja. W swoich początkach była formą sztuki ludowej i religijnej wykonywaną przez mężczyzn. Wycinanki wykonywane z papieru lub z pergaminu ostrym nożem stanowiły ozdobę domów i synagog. Wśród Żydów Europy Wschodniej sztuka ta rozkwitła w XIX wieku. Najbardziej znanym rodzajem wycinanki były mizrachy; zawieszane na wschodniej ścianie domu lub bożnicy wskazywały kierunek Jerozolimy. Wycinanki te, pełne religijnych symboli, zawierały wiele tradycyjnych żydowskich symboli: menorę, tablice Mojżeszowe, koronę Tory, otoczone były przez bogate ornamenty z motywami kwiatowymi i zwierzęcymi, które same w sobie stanowiły element symboliczny.

Uczestnicy warsztatów będą mieli okazję poczynić pierwsze kroki w sztuce wycinanki żydowskiej i zapoznać się z jej historią dzięki Monice Krajewskiej, która zajmuje się sztuką żydowską jako artystka i edukatorka. Jej prace inspirowane tradycyjną wycinanką żydowską i kaligrafią hebrajską znaleźć można w muzeach, synagogach i kolekcjach prywatnych.

Monika Krajewska – polska artystka zajmująca się wycinanką żydowską oraz żydowską sztuką nagrobną. Prowadzi wykłady o sztuce żydowskiej oraz warsztaty wycinanki żydowskiej w Centrum Kultury Jidysz w Warszawie oraz na wydarzeniach i festiwalach związanych z kulturą żydowską. W 1982 r. wydała album fotograficzny Czas kamieni, tłumaczony na język angielski, niemiecki i francuski, przedstawiający żydowską sztukę nagrobną, głównie z terenów centralnej i wschodniej Polski, zaś w 1993 r. – album A Tribe of Stones, zawierający obszerne studium symboli na macewach.